Gujarati Page 223

 

ਗੁਰੁ ਪੁਛਿ ਦੇਖਿਆ ਨਾਹੀ ਦਰੁ ਹੋਰੁ ॥

 મેં પોતાના ગુરુને પછીને જોઈ લીધું છે કે તે પ્રભુ વગર સુખનું બીજું કોઈ ઠેકાણું નથી.

ਦੁਖੁ ਸੁਖੁ ਭਾਣੈ ਤਿਸੈ ਰਜਾਇ ॥

 જીવના દુઃખ અને સુખ તે પ્રભુની રજામાં જ તે પ્રભુની મરજીથી જ મળે છે.

ਨਾਨਕੁ ਨੀਚੁ ਕਹੈ ਲਿਵ ਲਾਇ ॥੮॥੪॥

  અજાણી બુદ્ધિ નાનક પ્રભુ ચરણોમાં ધ્યાન જોડીને પ્રભુની મહિમા જ કરે છે, આમાં જ સુખ છે ॥૮॥૪॥

ਗਉੜੀ ਮਹਲਾ ੧ ॥

ગૌરી રાગ મહેલ ૧॥

ਦੂਜੀ ਮਾਇਆ ਜਗਤ ਚਿਤ ਵਾਸੁ ॥

 પરમાત્માથી દૂરી નાખનાર પરમાત્માની માયા જ છે જેને જગતના જીવોના મનોમાં પોતાનું ઠેકાણું બનાવેલું છે.

ਕਾਮ ਕ੍ਰੋਧ ਅਹੰਕਾਰ ਬਿਨਾਸੁ ॥੧॥

 આ માયાથી ઉત્પન્ન થયેલ કામ-ક્રોધ-અહંકાર વગેરે વિકાર જીવોના આધ્યાત્મિક જીવનનો નાશ કરી દે છે ॥૧॥

ਦੂਜਾ ਕਉਣੁ ਕਹਾ ਨਹੀ ਕੋਈ ॥

 બધા જીવોમાં એક તે જ પરમાત્મા વસી રહ્યો છે, જેના પર માયાનો પ્રભાવ નથી પડી શકતો.

ਸਭ ਮਹਿ ਏਕੁ ਨਿਰੰਜਨੁ ਸੋਈ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥

 ક્યાંય પણ તેનાથી વગર કોઈ બીજું નથી. તે પ્રભુથી અલગ અલગ અસ્તિત્વવાળો હું કોઈ પણ કહી શકતો નથી ॥૧॥વિરામ॥

ਦੂਜੀ ਦੁਰਮਤਿ ਆਖੈ ਦੋਇ ॥

 પરમાત્માથી દુરી ઉત્પન્ન કરનારી માયાને કારણે જ મનુષ્યની ખરાબ બુદ્ધિ મનુષ્યને કહેતી રહે છે કે માયાની હસ્તી પ્રભુથી અલગ છે.

ਆਵੈ ਜਾਇ ਮਰਿ ਦੂਜਾ ਹੋਇ ॥੨॥

  આ દુર્બુદ્ધિની અસર હેઠળ જીવ ઉત્પન્ન થાય છે મરે છે, ઉત્પન્ન થાય છે મરે છે.આ રીતે આધ્યાત્મિક મૃત્યુ મરીને પરમાત્માથી દૂર થઇ જાય છે ॥૨॥

ਧਰਣਿ ਗਗਨ ਨਹ ਦੇਖਉ ਦੋਇ ॥

  પરંતુ હું તો ધરતી આકાશમાં, કોઈ બીજી હસ્તીને નથી જોતો

ਨਾਰੀ ਪੁਰਖ ਸਬਾਈ ਲੋਇ ॥੩॥

  સ્ત્રી પુરુષમાં, આખી જ સૃષ્ટિમાં ક્યાંય પણ પરમાત્મા વગર કોઈ બીજી હસ્તીને નથી જોતો ॥૩॥

ਰਵਿ ਸਸਿ ਦੇਖਉ ਦੀਪਕ ਉਜਿਆਲਾ ॥

  હું સૂર્ય ચંદ્ર આ સૃષ્ટિના દીવાનો પ્રકાશ જોવ છું,

ਸਰਬ ਨਿਰੰਤਰਿ ਪ੍ਰੀਤਮੁ ਬਾਲਾ ॥੪॥

  બધાની અંદર મને એક-રસ હંમેશા યુવાન પ્રીતમ પ્રભુ જ દેખાઈ દઈ રહ્યો છે ॥૪॥

ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਮੇਰਾ ਚਿਤੁ ਲਾਇਆ ॥

  સદગુરુએ કૃપા કરીને મારું મન પ્રભુ ચરણોમાં જોડી દીધું અને મને આ સમજ દઈ દીધી

ਸਤਿਗੁਰਿ ਮੋ ਕਉ ਏਕੁ ਬੁਝਾਇਆ ॥੫॥

 કે દરેક જગ્યાએ એક પરમાત્મા જ વસી રહ્યો છે. ॥૫॥

ਏਕੁ ਨਿਰੰਜਨੁ ਗੁਰਮੁਖਿ ਜਾਤਾ ॥

  જે મનુષ્ય ગુરુની સન્મુખ હોય છે તે ગુરુ શબ્દની કૃપાથી પોતાની અંદરથી પરમાત્માથી અલગતા દૂર કરીને પરમાત્માના અસ્તિત્વને ઓળખી લે છે,

ਦੂਜਾ ਮਾਰਿ ਸਬਦਿ ਪਛਾਤਾ ॥੬॥

  અને આ જાણી લે છે કે એક નિરંજન જ દરેક જગ્યાએ હાજર છે ॥૬॥

ਏਕੋ ਹੁਕਮੁ ਵਰਤੈ ਸਭ ਲੋਈ ॥

 આખી સૃષ્ટિમાં ફક્ત પરમાત્માનો હુકમ જ ચાલી રહ્યો છે,

ਏਕਸੁ ਤੇ ਸਭ ਓਪਤਿ ਹੋਈ ॥੭॥

  એક પરમાત્માથી જ બધું ઉત્પત્તિ થઇ છે ॥૭॥

ਰਾਹ ਦੋਵੈ ਖਸਮੁ ਏਕੋ ਜਾਣੁ ॥

  એક પ્રભુથી જ બધી ઉત્પતિ થવા પર પણ માયાના પ્રભાવ હેઠળ જગતમાં બંને રસ્તા ચાલી પડે છે –

ਗੁਰ ਕੈ ਸਬਦਿ ਹੁਕਮੁ ਪਛਾਣੁ ॥੮॥

 પરંતુ, હે ભાઈ! બધામાં એક પરમાત્માને જ રચેલો જાણ. ગુરુના શબ્દમાં જોડાઈને આખા જગતમાં પરમાત્માનો જ હુકમ ચાલતો ઓળખ ॥૮॥

ਸਗਲ ਰੂਪ ਵਰਨ ਮਨ ਮਾਹੀ ॥

  જે બધા રૂપોમાં બધા વર્ણોમાં અને બધા જીવોના મનોમાં વ્યાપક છે

ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਏਕੋ ਸਾਲਾਹੀ ॥੯॥੫॥

   નાનક કહે છે, હું તે એક પરમાત્માની જ મહિમા કરું છું, ॥૯॥૫॥

ਗਉੜੀ ਮਹਲਾ ੧ ॥

ગૌરી રાગ મહેલ ૧॥

ਅਧਿਆਤਮ ਕਰਮ ਕਰੇ ਤਾ ਸਾਚਾ ॥

  જયારે મનુષ્ય આધ્યાત્મિક જીવન ઊંચું કરનાર કર્મ કરે છે, ત્યારે જ સાચો જોગી છે

ਮੁਕਤਿ ਭੇਦੁ ਕਿਆ ਜਾਣੈ ਕਾਚਾ ॥੧॥

 પરંતુ જેનું મન વિકારોની સરખામણીમાં નબળું છે, તે વિકારોથી છુટકારો પ્રાપ્ત કરવાના તફાવતને શું જાણી શકે છે? ॥૧॥

ਐਸਾ ਜੋਗੀ ਜੁਗਤਿ ਬੀਚਾਰੈ ॥

 એવો મનુષ્ય જોગી કહેવાનો હકદાર થઈ શકે છે જે જીવનની સાચી રીત સમજે છે,

ਪੰਚ ਮਾਰਿ ਸਾਚੁ ਉਰਿ ਧਾਰੈ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥

 તે જીવન રીત એ છે કે કામાદિક પાંચેય વિકારોને મારીને હંમેશા કાયમ રહેનાર પરમાત્માની યાદને પોતાના હૃદયમાં ટકાવે છે ॥૧॥ વિરામ॥

ਜਿਸ ਕੈ ਅੰਤਰਿ ਸਾਚੁ ਵਸਾਵੈ ॥

 જે મનુષ્યની અંદર પરમાત્મા પોતાનું હંમેશા સ્થિર નામ વસાવે છે.

ਜੋਗ ਜੁਗਤਿ ਕੀ ਕੀਮਤਿ ਪਾਵੈ ॥੨॥

 તે મનુષ્ય પ્રભુ મેળાપની રીતની કદ્ર સમજે છે. ॥૨॥

ਰਵਿ ਸਸਿ ਏਕੋ ਗ੍ਰਿਹ ਉਦਿਆਨੈ ॥

  ગરમી, ઠંડી, ઘર, જંગલ તેને એક સમાન દેખાય છે.

ਕਰਣੀ ਕੀਰਤਿ ਕਰਮ ਸਮਾਨੈ ॥੩॥

 પરમાત્માની મહિમારૂપી કરની તેનું સમાન સાધારણ કર્મ છે ॥૩॥

ਏਕ ਸਬਦ ਇਕ ਭਿਖਿਆ ਮਾਗੈ ॥

                ઓટલે-ઓટલેથી રોટલીઓ માંગવાની જગ્યાએ તે જોગી ગુરુના ઓટલેથી પરમાત્માની મહિમાની વાણીની,ભિક્ષા માંગે છે.

ਗਿਆਨੁ ਧਿਆਨੁ ਜੁਗਤਿ ਸਚੁ ਜਾਗੈ ॥੪॥

 તેની અંદર પ્રભુની સાથે ગાઢ સંધિ પડે છે, તેની ઊંચી સમજ જાગી પડે છે, તેની અંદર સ્મરણ રૂપી રીત જાગી જાય છે ॥૪॥

ਭੈ ਰਚਿ ਰਹੈ ਨ ਬਾਹਰਿ ਜਾਇ ॥

 તે જોગી હંમેશા પ્રભુના ડર-અદબમાં લીન રહે છે, આ ડરથી બહાર નથી જતો.

ਕੀਮਤਿ ਕਉਣ ਰਹੈ ਲਿਵ ਲਾਇ ॥੫॥

  આવા જોગીનું કોણ મૂલ્ય પાડી શકે છે? તે હંમેશા પ્રભુ ચરણોમાં ધ્યાન જોડી રાખે છે ॥૫॥

ਆਪੇ ਮੇਲੇ ਭਰਮੁ ਚੁਕਾਏ ॥

  આ જે સાધનાની જીદ કાંઈ નથી સંવારી શક્તી, પ્રભુ પોતે જ પોતાની સાથે મિલાવે છે અને જીવની ભટકણને સમાપ્ત કરે છે.

ਗੁਰ ਪਰਸਾਦਿ ਪਰਮ ਪਦੁ ਪਾਏ ॥੬॥

 ગુરુની કૃપાથી મનુષ્ય સૌથી ઊંચો આધ્યાત્મિક દરજ્જો પ્રાપ્ત કરે છે ॥૬॥

ਗੁਰ ਕੀ ਸੇਵਾ ਸਬਦੁ ਵੀਚਾਰੁ ॥ ਹਉਮੈ ਮਾਰੇ ਕਰਣੀ ਸਾਰੁ ॥੭॥ 

 વાસ્તવિક જોગી ગુરુની બતાવેલી સેવા કરે છે, ગુરુના શબ્દને પોતાનો વિચાર બનાવે છે, અહંકારને પોતાની અંદરથી મારે છે – આ જ છે તે જોગીની શ્રેષ્ઠ કરની ॥૭॥

ਜਪ ਤਪ ਸੰਜਮ ਪਾਠ ਪੁਰਾਣੁ ॥

 આ છે જોગીનું જપ, તપ, સંજમ અને પાઠ. આ જ છે જોગીનું પુરાણ વગેરે કોઈ ધર્મ-પુસ્તક

ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਅਪਰੰਪਰ ਮਾਨੁ ॥੮॥੬॥

  નાનક કહે છે, અનંત પ્રભુની મહિમામાં પોતાની જાતને જોડી દેજે ॥૮॥૬॥

ਗਉੜੀ ਮਹਲਾ ੧ ॥

ગૌરી રાગ મહેલ ૧॥

ਖਿਮਾ ਗਹੀ ਬ੍ਰਤੁ ਸੀਲ ਸੰਤੋਖੰ ॥

 તે જોગી ગૃહસ્થમાં રહીને જ બીજાની જબરદસ્તી સહન કરવાનો સ્વભાવ બનાવે છે.

ਰੋਗੁ ਨ ਬਿਆਪੈ ਨਾ ਜਮ ਦੋਖੰ ॥

 મીઠો સ્વભાવ તેમજ સંતોષ તેના નિત્યના કર્મ છે. આવા વાસ્તવિક જોગી પર કામાદિક કોઈ રોગ જોર નથી મૂકી શકતો. તેને મૃત્યુનો પણ ડર નથી હોતો.

ਮੁਕਤ ਭਏ ਪ੍ਰਭ ਰੂਪ ਨ ਰੇਖੰ ॥੧॥

  આવા જોગી વિકારોથી આઝાદ થઇ જાય છે, કારણ કે તે રૂપ-રેખા રહિત પરમાત્માનું રૂપ થઇ જાય છે ॥૧॥

ਜੋਗੀ ਕਉ ਕੈਸਾ ਡਰੁ ਹੋਇ ॥

 તે જ છે વાસ્તવિક જોગી, અને તે જોગીને માયાના શુરવીરો કામાદિકના હુમલાથી કોઈ પ્રકારનો કોઈ ડર નથી રહેતો, જેનાથી ભયભીત થઈને તે ગૃહસ્થ ત્યાગીને ભાગી જાય

ਰੂਖਿ ਬਿਰਖਿ ਗ੍ਰਿਹਿ ਬਾਹਰਿ ਸੋਇ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥

  જે મનુષ્યને વૃક્ષ છોડમાં, ઘરમાં, બહાર જંગલ વગેરેમાં દરેક જગ્યાએ તે પરમાત્મા જ નજર આવે છે, ॥૧॥વિરામ॥

ਨਿਰਭਉ ਜੋਗੀ ਨਿਰੰਜਨੁ ਧਿਆਵੈ ॥

 જે પરમાત્મા માયાના પ્રભાવમાં નથી આવતો, તેને જે મનુષ્ય સ્મરણ કરે છે તે છે વાસ્તવિક જોગી. તે પણ માયાના હુમલાથી નથી ડરતો, તેને શું જરૂરિયાત પડી છે ગૃહસ્થથી ભાગવાની?

ਅਨਦਿਨੁ ਜਾਗੈ ਸਚਿ ਲਿਵ ਲਾਵੈ ॥

  તે તો દરેક સમય માયાના હુમલાથી સાવધાન રહે છે, કારણ કે તે હંમેશા સ્થિર પ્રભુમાં મન જોડી રાખે છે.

ਸੋ ਜੋਗੀ ਮੇਰੈ ਮਨਿ ਭਾਵੈ ॥੨॥

  મારા મનમાં તે જોગી પ્રેમાળ લાગે છે, તે જ છે વાસ્તવિક જોગી ॥૨॥

ਕਾਲੁ ਜਾਲੁ ਬ੍ਰਹਮ ਅਗਨੀ ਜਾਰੇ ॥

  તે જ જોગી પોતાની અંદર પ્રગટ થયેલ બ્રહ્મના તેજની અગ્નિથી મૃત્યુના ડરને જાળને જેના સહમે બધા જીવોને ફસાવ્યા છે, સળગાવી દીધા છે.

ਜਰਾ ਮਰਣ ਗਤੁ ਗਰਬੁ ਨਿਵਾਰੇ ॥

  તે જોગીને વૃદ્ધાવસ્થાનો ડર મૃત્યુનો સહમ દુર થઇ જાય છે. તે જોગી પોતાની અંદરથી અહંકાર દૂર કરી લે છે.

ਆਪਿ ਤਰੈ ਪਿਤਰੀ ਨਿਸਤਾਰੇ ॥੩॥

  તે પોતે પણ સંસાર સમુદ્રથી પાર પડી જાય છે, પોતાના પિતૃઓને પણ પાર પાડી દે છે ॥૩॥

ਸਤਿਗੁਰੁ ਸੇਵੇ ਸੋ ਜੋਗੀ ਹੋਇ ॥

  જે મનુષ્ય ગુરુના બતાવેલા રાહ પર ચાલે છે, તે વાસ્તવિક જોગી બને છે,

ਭੈ ਰਚਿ ਰਹੈ ਸੁ ਨਿਰਭਉ ਹੋਇ ॥ ਜੈਸਾ ਸੇਵੈ ਤੈਸੋ ਹੋਇ ॥੪॥

  તે પરમાત્માના ડર અદબમાં જીવન-રાહ પર ચાલે છે, તે કામાદિક વિકારોના હુમલાથી નિડર રહે છે, કારણ કે આ એક પોતાના નિયમોની વાત છે કે મનુષ્ય જેની સેવા-ભક્તિ કરે છે તેવો જ પોતે બની જાય છે, નિર્ભય નિરંકારને સ્મરણ કરીને નિર્ભય જ બનવાનું થયું ॥૪॥